Stel je aan het begin van de zeventiende eeuw een dreigend binnenmeer voor dat Amsterdamse kooplieden tot land willen maken. Tussen 1607 en 1612, onder leiding van waterbouwkundige en molenmaker Jan Adriaanszoon Leeghwater, sluit een dijkgordel van 42 kilometer het water in, graaft men er een ringvaart omheen en pompen tientallen windmolens in getrapte gangen het meer dag en nacht leeg. Wat dan verschijnt is geen toevallig platteland, maar een ontworpen landschap, uitgezet met liniaal en meetsnoer volgens de renaissance-idealen van orde en harmonie.
Fiets of rijd vandaag over de kaarsrechte wegen en je leest het plan als een open boek: ruim 7.000 hectare, door een raster van haaks kruisende wegen en sloten in regelmatige vierkanten verdeeld, 'als een reusachtig schaakbord'. De stolpboerderijen met hun piramidedaken, de bomenrijen, de buitenplaatsen die de Amsterdamse rijken er lieten bouwen: alles volgt hetzelfde raster. Renaissance niet in een gevel gebeiteld, maar in de aarde zelf gedrukt.
Wist je dat?
De Beemster is de eerste grote 'moderne' droogmakerij van Nederland en het prototype van de inpolderingen die volgden. Omdat het zeventiende-eeuwse ontwerp vrijwel gaaf bewaard bleef, plaatste UNESCO haar in 1999 op de Werelderfgoedlijst als meesterwerk van creatieve planning en waterbouw — een zeldzaam geval waarin een héél landschap, en niet één monument, wordt onderscheiden.
Praktisch
- Oppervlakte: ongeveer 7.200 hectare; centrum in Middenbeemster.
- Werken: dijk van ~42 km, ringvaart, drooglegging met een reeks windmolens.
- UNESCO-werelderfgoed sinds 1999 (site nr. 899).