Op een hoge terp in het hart van Dokkum, het Friese waterstadje, beheerst de Sint-Maartenskerk de stad. De plek is met geschiedenis geladen: hier, of vlakbij, werd Bonifatius in 754 gedood, wat van Dokkum een van de grote herinneringsplaatsen van het Nederlandse christendom maakte. Maar de kerk die men ziet, is veel jonger — en haar leeftijd zegt alles over haar tijd.
Een kerk van de Reformatie
Het huidige gebouw werd tussen 1588 en 1593 herbouwd, omstreeks 1590, ter vervanging van de middeleeuwse kerk. Het is precies het moment waarop Friesland naar de Republiek en het protestantisme overgaat: de nieuwe Grote Kerk wordt gereformeerd geboren, sober, gericht op de prediking. De oorspronkelijke preekstoel, in 1590 gesneden door Jan Claeszoon Kistemaker, ging binnen tien jaar achteruit en werd in de achttiende eeuw vervangen — maar de datum van die eerste kansel zegt genoeg: de kerk was van meet af aan een kerk van de preek.
De stenen en de mensen van de eeuw
De vloer bewaart grafzerken uit de jaren 1588-1593 en de herinnering aan Engelse en Schotse soldaten van de veldtocht van graaf Leicester (1584), gekomen om de Opstand van de Republiek tegen Spanje te steunen. Zo verrees op het vermeende graf van een achtste-eeuwse heilige een kerk van de godsdienstoorlog — twee tijdperken van geloof gestapeld op dezelfde terp. Te zien: de omstreeks 1590 herbouwde massa op haar terp, de laat-zestiende-eeuwse grafzerken, de band met de herinnering aan Bonifatius.
Wist je dat?
Dokkum vereerde Bonifatius, de katholieke apostel die in 754 de marteldood stierf; en toch werd de kerk op zijn terp omstreeks 1590 herbouwd voor de gereformeerde eredienst. In één generatie ging dezelfde plek van middeleeuwse bedevaart naar protestantse preek — de geschiedenis van Nederland samengevat in één heuvel.
Praktisch
De Grote of Sint-Martinuskerk staat op haar terp in het centrum van Dokkum (Friesland); rijksmonument. Herbouw 1588-1593; oorspronkelijke preekstoel uit 1590.