In de buurt van de Nieuwmarkt staat een kerk die een geschiedenis inluidt: de Zuiderkerk (1603-1611) is de eerste kerk in Nederland die speciaal voor de protestantse eredienst werd gebouwd. Er was geen voorbeeld; Hendrick de Keyser moest er een bedenken — en wat hij bedacht, maakte school tot ver buiten Amsterdam.
De gereformeerde kerk uitvinden
Hoe bouw je een godshuis zonder het decor van de katholieke mis? De Keyser ontwierp een pseudo-basiliek: een middenschip met twee lagere zijbeuken, zes traveeën, gedragen door Toscaanse zuilen, met houten tongewelven en dakkapellen. De ruimte is licht, geordend, gericht op de prediking. De bouw begon in 1603, lag drie jaar stil door geldgebrek en werd toen hervat; de kerk werd in 1611 in gebruik genomen.
Een toren die reisde
De toren, voltooid in 1614, stapelt sierlijk de bouworden en loopt uit in lantaarns: een manifest van de Amsterdamse renaissance, waarvan het ontwerp de Engelse protestantse architectuur beïnvloedde — men zegt dat Christopher Wren hem bestudeerde voor zijn Londense kerken. De Keyser zelf werd in 1621 in de Zuiderkerk begraven; ook drie kinderen van Rembrandt liggen er, en zijn zoon Titus werd er gedoopt. Te zien: de toren met lantaarns, het schip met Toscaanse zuilen, de houten gewelven.
Wist je dat?
De Keyser was evenzeer beeldhouwer als architect, en van stadswege beide: de stad had hem benoemd tot 'steenhouwer en beeldsnijder der Stad'. De Zuiderkerk werd dus bedacht door een man die elke lijst die hij tekende ook kon houwen — en die tien jaar later onder zijn eigen uitvinding werd begraven.
Praktisch
De Zuiderkerk ligt bij de Nieuwmarkt (Zuiderkerkhof); rijksmonument, nu openbare en tentoonstellingsruimte (niet meer als kerk in gebruik).